جعفر الخياط ( مترجم : فرهنگ / تدوين : الخليلى )
61
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى )
كوهستانهاى اطلس زندگى مىكنند ديده است ، كه يكى از همين اعراب از بدويان قبيلهء شلوح بوده است كه در فاصلهء 20 روز از شهر تمبكتو مسكن دارند . همچنين بورخارت با اين كاروان گروهى از مردمان را ديده است كه از اهالى جزيرهء جربا بوده و معتقد است از شيعيان على - ع - مىباشند . به گفتهء بورخارت ، گروهى از اين حجاج معمولًا در قاهره اقامت مىگزيدند و همواره اقامتگاه آنان در كوچهاى است به نام تيلون ( Teyloun ) و معتقد است كه تعداد حاجيان مغرب در آن سالها بالغ بر دو هزار نفر بوده است . دربارهء كاروان اهالى يمن بورخارت مىگويد بيشتر دو كاروان از راه زمين به مكه مىآمده است ، يكى از اين دو كاروان ؛ كاروان الكبسى نام داشته است كه از صعده حركت كرده و با طى كوهستانها خود را از راه طائف به مكه مىرسانده است . اما كاروان دوّم عبارت بود از مجموعهاى از حجاج يمن و گروهى از ايرانيها و هنديها كه خود را به بندرهاى يمن رسانده بودند ، اين كاروان در سال 1803 م . متوقف شد ، گو اين كه يكى از ثروتمندترين كاروانها بشمار مىرفت و همواره مالالتجارهء فراوانى به همراه داشت و معمولًا امامان يمن هدايت و اميرالحاجى آن را به عهده مىگرفتند وطبق معمول از اعتبار و شأن والايى در مكه برخوردار بودند و در محلههاى خاصى در مكه سكنى مىگزيدند ، و پيشتر حوض آب سنگى بزرگ به آنان تعلق داشت . به نوشتهء بورخارت در اواخر حكومت مماليك ؛ هنگامى كه اينان بر مصر عليا حكومت مىراندند و محمد على پاشا فقط حكومت مصر سفلى را در اختيار داشت بسيارى از تركان در دستهها و گروهها از راه مصر به مكه مىآمدند ، و بسيار رخ مىداد كه مماليك به اين حجاج ترك تجاوز كرده و به آنها ظلم روا مىداشتند ، و از وقايعى كه نقل